from Atlantis 5 (poems)

(1)   Airport Coffee

Shove a quick elbow

across a table dumb as we,

gather in a coffee cup and weigh,

hold heart-high and right

what blackening feeds.

Swallowing you carry on

your life’s, this time’s calling

of listening for windows:

letting on their own side

all drops fall,

nothing missing

and if I next shall see you

be cup and table

thus, be rain again

so bright my way inclined.

(2)   Large-Leaf Linden

How such narrow tree

could reach me over day,

over shadows on water,

such.

Reach me where staying is

what saying becomes:

say a leaf is heart-shaped

and it is.

I remember how you called me your

leaf. Over summers and shade

sound, sense flapping.

Something it must have been you saw,

out of massed green suddenly

seeming: dim yet

exceedingly one. And what you saw

you said: what later

would reach me and does, touching

where upstairs windows weathering

accommodate the muted glint we call
recall. Knowing back I call today’s wind

toothed and it is.

--Lloyd Haft (from Atlantis, Querido 1993)

Naar Psalm 77

Waar ik God mee aanriep,
die stem was de mijne.
Hij zou naar mij luisteren.
God zoeken was
mijn dag en mijn kwelling.
Ik stortte mijn handen
de nacht in: geen hand kwam terug.
Ik was niet meer te vleien.
Als ik aan u dacht
had ik geen vrede,
mijn ziel was in haar klacht omhuld.
U hield mijn oogleden open,
zo kwam ik op vroeger dagen,
jaren van verhalen.
Ik dacht aan de nachten toen ik zong:
zo was ik met mijn hart
bijeen:
wij onderzochten:
heeft hij voorgoed losgelaten?
geldt de belofte niet iedere generatie?
Vergeet ook hij?
Al is het mijn kwelling,
ik denk aan jaren van zijn rechterhand,
spreek nog van zijn daden,
blijf zijn wonderen op mij nemen.
Zijn dag is de verborgene:
waar zie ik wat ik zeg?
Toch bent u de God
die de zonen van Jakob en Josef
noemden, toen zij nieuw leven kregen.
De wateren zagen u wel,
en beefden
tot in afgronden.
Uit de wolken
kwam zicht voort.
Komen uw stralen verder?
Uw weg blijft een zee,
uw pad een groot water.
U moet hen hebben geleid
als een herder, in de dagen
van Moses en Aaron.

--Lloyd Haft (uit De Psalmen in de bewerking van Lloyd Haft, Querido 2003; herdruk Uitgeverij Vesuvius 2011)

Als een vooraanstaand Nederlands dichter van aanzienlijke leeftijd zegt...(gedichten)

Als een vooraanstaand Nederlands dichter van aanzienlijke leeftijd zegt dat wij maar moeten leren accepteren dat ‘ook onze geschriften’ eens vergeten zullen zijn, denk ik: maar het ging toch om meer dan geschriften?

I.

Niet wat wij penden –

wat wij openden:

een mond met o-,

oog met o-,

woord dat niets verwoordde,

gat in de muur,

venster, raam

dat door ons ademde waar wij

de spraak bestonden

want wij gingen niet alleen,

wij gingen aan,

durfden,

daagden in de ogen.

Wat anders bracht hier

brood en boom, oog

en dood samen? 

Wij ja amen,

wij ja onze o.

II.

Niet wij verzonnen de wonden.

Wij tastten naar gaten,

tikten zachtjes vlekken aan,

plekken waar ook het steen zou mogen

breken om te ademen.

En waar wij kwamen

waren ze;

wij zagen,

ontwaarden ze.

Waar wij kwamen

gingen ogen open,

kwamen in de stenen muren

ramen van steen.

Waar wij kwamen

waren ze.

En waar wij gingen

lieten we open.

III.

Was er geen gat in de muur geweest

dan was er onder ons geen raam

gebleven – geen opening,

geen zicht waarbinnen

licht in lucht verkerend

tot een fluisteren geraakte,

raakt nóg aan het woord dat zal

ons laatste wezen.

Waar muren niet meer muren,

handen niet meer heffen –

zal nog klinken

muur, mens, hand

--Lloyd Haft (verschenen in Roodkoper 15: 1, februari 2011)

Naar Psalm 119

(1) Naar Psalm 119: alef

Gezegend zou hij zijn

die zijn wandel een weg vond,

die dat kon getuigen

wat heel zijn hart zocht:

die het onheil dat hij bracht

als opdracht ondervond,

als onderhouden van uw nood aan hem.

Ben ik zo gemaakt

dat ik uw spoor zal ontwaren?

Word ik in mijn speuren beschaamd?

Mijn loven is oprecht: en mijn verlangen

uw waarheid ook in mij te ondervinden.

(2) Naar Psalm 119: beth

U zoeken is mijn hart geworden:

is mijn hart vergeefs?

Uw woord erin verborgen:

zal ik niet horen?

Dat ik uw spoor mag volgen

in mijn hart verborgen

en in het tasten van mijn lippen.

Uw sporen zijn mij tot schatten.

Ik zoek in mijn gedachten

uw noden en in mijn aandacht uw weg.

Uw waarheid zij mijn vreugde:

op uw woord zal ik wachten.

(3) Naar Psalm 119: daleth

Bij mij zijn ziel en slijk

nu één: richt mij toch op

zoals u heet te doen.

Voel toch

in mijn speuren naar uw redenen

de werking van uw wil.

Mijn ziel houdt zich niet staande:

richt mij toch op

zoals u heet te doen:

dat ik u niet verloochen,

dat ik uw wegen

dan toch verkies.

Waar mijn hart uiteen ligt

is ruimte: open

voor u.

(4) Naar Psalm 119: vau

Dat mij de weidsheid overkome

waarin uw zwijgen heerst:

zwijgen dat mijn antwoord

zal zijn aan het vele

dat hier vertrouwen vraagt.

Vraag mij niet te vroeg

de waarheid te spreken

want ik hoop nog op u.

Zo blijf ik in uw zwijgende

weidsheid behouden.

Al mijn dwalen is zoeken:

in de tijd uw sporen.

Waar koningen en wijzen

spreken, is uw zwijgen

mijn vreugde.

Ik hef mijn handen

op in uw waarheid,

op in mijn liefde:

u in mij.

(5) Naar Psalm 119: zajin

U heeft mij doen hopen

op u, op het woord.

Waar ik nog van u hoor

leef ik.

Wat de hekelaar ook zegt,

ik blijf bij u:

u denken is mijn troost.

Hoe ver ik ook dwaal

elk spoor voert terug

in het duister gerucht:

van u is de naam

die ruist in mij als adem.

(6) Naar Psalm 119: jod

Moge ik weten dat mijn handen

om u zijn begonnen;

dat zij wijzen.

Laat ik in mijn angst

uw woord voelen

dat wijst.

Moge ik weten dat mijn kwellingen

waarheden zijn

die getuigen van uw waarheid;

dat uw weidsheid

mijn toevlucht mag zijn

waarin er voor mijn leven

plaats is gewezen.

Moge mijn benauwdheid

wijzen: naar uw waarheid een spoor.

(7) Naar Psalm 119: lamed

Bestaat uw woord

buiten de tijd?

Worden wij nog een geslacht

dat u hoort, terwijl de aarde blijft staan?

Uw woord, uw aarde. En ik:

dienaar van beide.

Als er in uw waarheid

niet ook vreugde voorkwam

was ik allang vergaan.

Maar: ik kan niet vergeten

dat ik leef: ook dat

is uw waarheid.

Al hoor ik uw antwoorden niet:

ik zoek ze.

Zoveel is er

om mij te vernielen

maar ik ben op uw sporen bedacht.

Aan alles op aarde

kan ik mijn einde zien:

maar uw waarheid is wijder.

(8) Naar Psalm 119: pé

Met het vreemde van elk uwer sporen

is iets van mijn ziel verkleefd.

Kon uw woord door een smallere poort klinken,

wij zouden samen in licht zingen.

Ik open mijn lippen,

houd mijn adem in:

spreekt daar uw antwoord?

Komt in mijn gestalte uw zien?

klinkt in mijn stap uw stem?

Laat op mijn gezicht

uw licht stralen

dat uw waarheid

mij dage:

uw antwoord geschreven

in het levende water dat uit mijn ogen stroomt.

(9) Naar Psalm 119: kof

Mijn hart is vol als ik roep;

daarin bewaar ik u.

Dat ik u aanroep

blijft mij tot teken:

dat ik er voor de morgen was

om in mijn hoop uw woord te zoeken.

Langer dan de nacht

zoeken mijn ogen

in hun zoeken uw zin.

Laat in uw weidsheid ook mijn stem

getuigen: en in uw oog mijn leven.

Al wat mij omklemt is mij

een teken van uw waarheid,

al wat ik weet getuigt van u in mij.

--Lloyd Haft (uit De Psalmen in de bewerking van Lloyd Haft, Querido 2003; herdruk Uitgeverij Vesuvius 2011)

Naar Psalm 92

Is ‘ik dank u’ ook ‘u helpt mij’?

– mijn hart het instrument dat u beweegt.

Zo diep in mij uw werken

en aan u de gedachte.

U bent hier niet te horen

maar te wachten, als het onkruid

dat opkomt, opent,

leeft als van u de gedachte.

Waar mijn lippen als uw bladeren

opkomen, opengaan –

wil dat zeggen u?

--Lloyd Haft (uit De Psalmen in de bewerking van Lloyd Haft, Querido 2003; herdruk Uitgeverij Vesuvius 2011)

Naar Psalm 1

Was het mij beter gegaan

als ik niet had gedacht,

niet had verwacht dat u was?

– niet bij dag en bij nacht?

Had ik u niet moeten missen?

Beter de boom geweest die staat,

niet denkt,

wortels drenkt in water,

niet in hoop als ik?

Wie kan het zeggen,

wie kent hier de grond?

Niet ik bedenk de boom

die om mij ís: uw loof, uw luister.

Uw naam: wind tussen de bladeren

die ís om mij begonnen.

--Lloyd Haft (uit De Psalmen in de bewerking van Lloyd Haft, Querido 2003; herdruk Uitgeverij Vesuvius 2011)

If You’re Lucky, For a While You’ll Be Almost As Immortal As The Illustrious Deceased (or, Who Do We Translate For?) – Part Two

(Scraps from a Sinological Scrapbook 漢齋閒情異誌, fragment 6)

Not every translator is as modest as John C. H. Wu. For half a century or so, some of the most widely read translations of Buddhist sutras have been those by Edward Conze. In his little-known memoirs, Conze writes that from childhood on, he was convinced he came from ‘a higher region’ – and also that his profound 'knowledge of the Mahayana’ cannot be explained by intensive study in just this present lifetime: that he must have been ‘sent’ to do educative work among the ‘Western barbarians.’

        Conze’s memoirs came out in a very limited edition, so that it is not easy to tell whether he intended these rather remarkable statements to be seen by all readers of his sutra versions. On the other hand, Arthur Waley, whose name for half a century was practically synonymous with ‘translator of Chinese poetry,’ sometimes gave forthright play to the boastful side of his personality. Probably the most extreme example is the preface to his book The Secret History of the Mongols, in which we read: ‘Despite the fact that in this book I translate from Chinese, Japanese, Ainu, Mongol, and Syriac, I do not want to give the impression that I am a master of many languages.’ Oh no, the reader thinks, of course not! But Waley goes on: ‘Chinese and Japanese I do know rather well; but though I know a good deal of Ainu I have often helped myself out by use of the Japanese versions of the texts...To translate the Hymn of the Soul I learnt a certain amount of Syriac (already knowing some Hebrew, which was a help)...’

        It was one of Waley’s less known books, Japanese Poetry: The Uta dating from 1919, that turned out to be a decisive influence on the American poet and translator Kenneth Rexroth. At the age of 16, Rexroth was enchanted by this book, in which Waley provides an outline grammar and a word list to facilitate ‘study of the Japanese text.’ Waley intimates that this ‘study’ will not be found difficult, considering the ‘simple grammar’ and ‘limited vocabulary’ of Classical Japanese. The young Rexroth came up with a four-line translation of his own which, he later wrote, gave him an unforgettable sense of artistic satisfaction, greater than what he would ever achieve with his original poetry. Decades later, he included that youthful translation in his book One Hundred Poems from the Japanese. This Japanese collection was followed by One Hundred Poems from the Chinese, in which Rexroth translated 35 poems by Du Fu 杜甫 in an unusually modern style and tone. In the introduction Rexroth, then in his fifties, wrote that he had had Du Fu’s poetry by him ‘since adolescence,’ and that he knew Du’s poems better than most of his own. A footnote to one of the poems said it had originally been a Christmas present for the poet Richard Eberhart. That poem contains the telling passage

...We are our own

audience. We appreciate

each other’s literary

merits. Our poems will be handed

down along with great dead poets’...

Rexroth considered translations an integral part of a writer’s own oeuvre, as indicated by a remark of his that may not have made Pearl Buck entirely happy. At the end of his 1956 essay ‘The Chinese Classic Novel in Translation,’ he said her translation of the Chinese novel Shuihu zhuan (水滸傳，in Buck’s version All Men Are Brothers) was ‘of course, her finest work...’ What must she have thought, as a world-famous novelist who had been the first American woman to win the Nobel Prize for Literature, when she read (if she read it) that it was not her great novel The Good Earth but a translation with which she had created ‘a classic of American prose’! (The reading public evidently did not agree. From its first appearance, the two-volume All Men Are Brothers remained a problem child for its publisher.)

        On the other hand, who knows? Maybe Pearl Buck took it as a compliment. She herself had said The Good Earth, the book which had brought her overnight fame, was actually a sort of translation. The story was set in China, where Buck had grown up as a child of missionary parents, speaking Chinese every day. In her imagination, she claimed, the story had unfolded in Chinese; the English text was actually a transcription of the original.

        As a translator, you can never know whether your work will be read – or if so, by whom and for how long. The enthusiasm of readers, or lack thereof, is no direct measure of the labor and concentration that the translator has expended. The book that instantly won my heart for modern Chinese poetry was Twentieth Century Chinese Poetry by Kai-yu Hsu. Before I met Hsu personally, I always assumed this book must have been painstakingly evolved or ‘fermented’ under ideally quiet and poetic circumstances – perhaps at a monastery in Europe, or in a forest cottage where the translator was spending a sabbatical. Later, when I met him, Hsu told me the whole thing had originated as a way of killing time. He was a professor in California and had to drive a long distance to and from the university every day. He began attaching the text of a Chinese poem to the sun visor above the steering wheel when he got into the car for the daily ride. While driving, he would speak an impromptu oral translation into a recorder which he took along on the front seat. Evenings and weekends, these oral drafts were reworked into the written versions which appeared in 1963 as a book of more than 400 pages.

        My own first sinological translation came out under Hsu’s editorship. It was a good example of how a ‘successful’ translation may originate in a text which the translator doesn’t take quite seriously as a poem. In the late summer of 1978, I had just come home to Holland after three months in Taiwan. The accumulated mountain of mail included a letter from Hsu saying he was just finishing the manuscript of an anthology he was editing, called Literature of the People’s Republic of China. If I had anything suitable lying around, he might still be able to include it – for example, if I had translated any of the poems that Bian Zhilin 卞之琳, about whom I was already planning a dissertation, had written in the 1950s. I had been in Taiwan so long that the deadline was actually past, but I decided to give it a try anyway. Within 24 hours, I dug up five poems by Bian in the library, photocopied them, looked up all the words I still didn’t know (very many!), made and typed draft translations, showed them to colleagues and native Chinese speakers, and typed out my revised versions.

        These were poems that Bian Zhilin had written in 1958 during the construction of the Ming Tombs Reservoir not far from Peking, one of the big projects that the Mao regime was proud of. Writers were encouraged to demonstrate their solidarity with the laboring masses by ‘participating in’ labor at the construction site. In practice, the ‘participation’ often implied not much more than getting one’s picture taken while throwing a spadeful or two of soil onto the pile and then rushing back to the office to write an animated article about the experience.

        Such were the origins of the first poems by a Chinese poet that I published in English translation. My name first became known not as a translator of the contemplative poems, influenced by European Symbolism, which had originally attracted me to study modern Chinese poetry, but of political propaganda poems like ‘View from the Ming Tombs,’ ‘Goggles and Telescopes,’ and ‘A Gift for the Reservoir Project.’

        I don’t remember how I reacted when Hans Frankel, professor at Yale and one of the great authorities on Chinese poetry, came to visit Leiden and astounded me by saying he had really enjoyed my translation of ‘View from the Ming Tombs.’ But I have never forgotten a very wise, laughingly-serious remark he made later in the same conversation. We were talking about the word ‘immortal’ as applied to scholarship. ‘Realistically,’ Frankel said, ‘in our field you are immortal if you publish something and ten years later there is still one person somewhere in the world who wants to read it.’

        Nowadays I never get reactions from readers of those Ming Tombs poems, so I have no way of knowing whether I can claim to be thrice ‘immortal’ for those five short translations which appeared some thirty years ago. But note that according to Frankel’s definition, the state of ‘immortality’ depends not just on yourself, but also on a reader or readers. Somewhere out there, there may be a lone individual, a sixteen-year old future Rexroth or Waley or Buck, for whom our rushed contribution to an anthology, to us at the time one incidental assignment among others, will take on the gleam and the aura of a fairy tale, a vision, an entrance to a new world. The spadefuls of sand that we hurriedly empty into the wind, really do in the long run add up to a Reservoir. We are all translating, it turns out, as part of a larger Translation which we hope will never end, and whose name is not to be found in any dictionary. Or perhaps in Lin Yutang’s dictionary – but that I’m not sure of, because even after 38 years of working with it, I still can’t really figure out how to look up some words in it.

--Lloyd Haft (see bibliographic note at the end of Part One)