If I Had to Edit the Bible

...there’d be some changes made. I would start by entirely omitting the Old Testament. I think two thousand years of trying to construe patriarchalism as spirituality has been enough. Look what it has done for us, or done to us...

       But then. The New. To begin with, I would delete practically all of the first two Gospels. I would make an exception for Chapters Five, Six, and Seven of Matthew so as to get the Sermon on the Mount, the Beatitudes, and the Lord’s Prayer. (And why is the Lord’s Prayer so specifically important? My reference on this is a line from the philosopher Max Scheler: ‘God was not a father till Jesus called him one.’)

Of Luke’s Gospel, I would keep the beginning and the end, those being the sections which emphasize the primary role of women in the Salvation process.

Of John, the most or the only philosophical gospel, I would need to make a more extensive selection. It would certainly include the beginning of the first Chapter – but not without retranslating the all-important first sentence.

The traditional version, so well known that it is used and misused in all sorts of totally secular writings and contexts, is ‘In the beginning was the word.’ I do not have a scholar’s or even a good knowledge of  Greek, but I have studied this passage sufficiently to know that ‘word’ here is way wrong. It is one of the most influentially misleading translations ever made. Whatever exactly the Greek logos means here – and it can have many meanings – it certainly cannot be just ‘word’ in anything like the ordinary sense.[1]

My own version of that passage, the so-called Prologue, is this:

In the beginning was the sense

and the sense was of God,

bespeaking God from ever.

All things have become of that;

nothing not of that becomes.

And the sense is alive:

its life is the light of the human,

breaking the hold that the darkness would have had.

The true light comes into the world

with every one of us,

comes upon its world

that was not aware before:

the sense becoming human,

dwelling where we are.

Going on with John, I would maintain Chapters 15 and 17. By doing so, I would preserve the key passages about the relativity or transcendability of the human person – its ability to morph and merge, hence transcend, in resonance with another person or persons.

       But there are other chapters of John that I would also include – 4, 6, 8, 13, and 18, so as to include Jesus’ famous (or infamous) predicateless ‘I am’ sayings. I wonder if I could resist the temptation to retranslate them so as to sound even more as if they applied not only to Jesus but to every one of us who says ‘I am.’

       But then it would seem strange to exclude the other ‘I am’ sayings, so I suppose I would have to add Chapters 7, 9, 10, 11, 12, 14, 16, and 19. And would it then make much sense, having put in 16 of the 21 chapters of John, to leave out the other five? So, I guess I would maintain all of John.

       If you are now wondering ‘if you substantially leave out three of the four Gospels, why do you still call it The New Testament at all?’...I’ll just tell you the answer straight out. I do not believe the essential import of the New Testament really comes out in the so-called ‘story of Jesus’ or Synoptic Gospels (i.e. the first three). For me, it is in what comes after: in parts of John, in that thrilling and I think quite believable story we call the Acts of the Apostles, and in the superb, ever-haunting, humanly plausible Letters of Paul.

       I know that in many people’s minds, Paul is the great perverter (or great pervert – ‘didn’t he have something against sex?’) – the one who distorted a supposedly pure-and-pristine ‘real’ Christianity into an alien philosophy. To me, he is the one who made Christianity worth more than passing attention, more than the world’s so-manieth system of unworkable moral pronouncements based on myth-like stories of a bygone Wonder Worker. Paul brings up the side that was lacking in the Gospels: the inner and experiential dimension, the notion of a personal and psychological growth. Above all, he points us to a sophisticated notion of ‘body’ such that the mere individual ‘body of this death’ is subsumed in the surviving, still-growing Body of Christ in which we all, even now, participate. (If you don’t believe this, read 1 Corinthians, Ephesians, and the one in which it is all ‘colossally’ expanded to include the cosmos – Colossians.)

       But what about the question of ‘authenticity’: whether the historical Paul of Tarsus was really the one who wrote the texts attributed to him? I say: ignore this. If you don’t, you will lose the glories of the Epistle to the Hebrews, including its Chapter Eleven, the so-called Faith Chapter, in which we are urged to carry on regardless, since even the great champions of faith in the Old Testament never really lived to see their faith fulfilled.

       Faith is not a matter of fulfilment. It is about a sense in living. The living of a sense. A sense that is known in the living of it.

--Lloyd Haft

---

[1] Obviously I am not the first person in history to think this. Erasmus, in one of his own versions, treated it as the Latin sermo, meaning something like ‘conversation’ or ‘discourse.’ Many Chinese versions use Dao 道 which in the first instance suggests not so much a ‘word’ as an overall ‘way’ or ‘principle’ or ‘guiding view’ of something. The modern Dutch translator Pieter Oussoren makes it not ‘word’ but ‘speaking.’ The 20^th-century Dutch theologian Miskotte once wrote ‘word is a happening between persons.’

‘In den beginne was het Wá-á-á-át?’

Omstreeks 1640 (bestaande bronnen noemen verschillende data) publiceerde de jezuïet Manuel Dias jr. een bundel[1] met Chinese vertalingen van passages uit de Evangelieën die in het kerkelijke gebruik op zon- en feestdagen werden gelezen. Het was dus geen volledige vertaling van het Nieuwe Testament, maar vermoedelijk wel voor veel Chinezen hun eerste kennismaking met gedeeltes ervan. De bundel werd herhaaldelijk herdrukt tot in de twintigste eeuw.

        Zoals de meeste filosofische werken uit die tijd, waren de vertalingen van Dias niet in de spreektaal gesteld maar in de klassieke oud-Chinese schrijftaal. Voor een goed begrip van die taal was heel wat studie vereist. Dit is één van de redenen waarom het Evangelie in deze vorm voor Chinese lezers zeker vrij pittige lectuur zal zijn geweest. Een andere was uiteraard de vreemde Christelijke begrippenwereld die eruit sprak. Nog een andere kwam voort uit missiologische en beleidskwesties binnen de roomskatholieke kerk. De vertalers hadden voortdurend te maken met specifiek-Christelijke begrippen waarvoor in hun ‘doeltaal’, het Chinees, het niet makkelijk was equivalenten te vinden. Vaak was er óf geen geschikt Chinees woord anwezig, óf een Chinees woord dat ‘er veel op leek’ maar dat juist allang in een niet-Christelijke religie, het Daoïsme of Boeddhisme, een kernbegrip van die religie was. Wellicht het lastigste voorbeeld was het Latijnse verbum, het goddelijke ‘Woord’ waarmee in Europese Bijbelvertalingen het Evangelie van Johannes begon. De jezuïeten in China[2] waren op de hoogte van de mogelijkheid om het Chinese woord Dao hiervoor te gebruiken. Vanaf de negentiende eeuw zouden protestantse vertalers inderdaad Dao voor ‘het Woord’ gebruiken, in de twintigste eeuw hierin met kerkelijke approbatie gevolgd door sommige katholieken – maar in de tijd van Dias wees ‘Rome’ dit nog af.[3] ‘Verbum’ moest onvertaald blijven, alleen de klank mocht in Chinese karakters worden weergegeven. Zo ontstond de wonderlijke samenstelling wu-er-peng (dus v-er-bum), geschreven met de drie karakters 物爾朋 die op het eerste gezicht zo ze samen al iets betekenden, dan waarschijnlijk ongeveer ‘Iets Wat Je Vriend Is’.

        Een geniale en elegante oplossing, vind ik. Doordenkend op wu-er-peng en doorlezend in de klassiek-Chinese vertaling van Dias (die ook uitleg bevat), kwam ik tot de volgende Nederlandse bewerking van de eerste passage van het Evangelie van Johannes in deze versie. (Ik heb een aantal regels om stilistische redenen weggelaten).

Toen begonnen werd, was Iets Wat Je Vriend Is er al.

Dit Iets Wat Je Vriend Is

was waarlijk de Hemelse Heer tegenwoordig,

wás Hemelse Heer.

’t Was waarlijk de Hemelse Heer tegenwoordig

vóór het Beginloos Begin.

De Tienduizend Dingen zijn daardoor gemaakt,

hierbuiten valt geen ding.

Al wat gemaakt is, bij Hem vanouds tegenwoordig,

is enigvuldig Leven.

Dit Leven is het licht der mensen,

belichtend de duisternis,

niet door de duisternis herkend.

Het ware licht verlicht allen die in de wereld komen.

Het woont in de wereld, maakt de wereld –

geen op de wereld die het weet.

Het komt in eigen land, het eigen volk ontvangt het nog niet.

Allen die verwelkomend zijn naam geloven

wordt verleend te mogen worden

kinderen van een Hemelse Heer.

Iets Wat Je Vriend is

is er al dóór, is mens,

heeft bij ons zijn woning.

--Lloyd Haft

---

[1] Chinese titel: Shengjing zhijie 聖經直解, ‘De Bijbel helder uitgelegd’. Het origineel (thans public domain) kan worden geraadpleegd v.a. pagina 95 van http://zh.scribd.com/doc/75374428/%E9%99%BD%E7%91%AA%E8%AB%BE-%E8%AD%AF-1636%EF%BC%9F%E6%98%8E%E5%88%BB%E6%9C%AC-%E8%81%96%E7%B6%93%E7%9B%B4%E8%A7%A3-%E5%8D%B76-10 .

[2] Er is inmiddels een uitgebreide literatuur over de boeiende geschiedenis van de jezuïeten en andere missionarissen die in China vanaf de 16e eeuw actief waren. Ik noem maar een paar titels: A Vision Betrayed: The Jesuits in Japan and China, 1542-1742 van Andrew C. Ross; Generation of Giants: The Story of the Jesuits in China in the Last Decades of the Ming Dynasty van George H. Dunne; Mandarijn en Astronoom, Ferdinand Verbiest, s.j. (1623-1688) aan het hof van de Chinese Keizer van R. A. Blondeau; Yang Tingyun, Confucian and Christian in late Ming China: his life and thought van Nicolas Standaert.

[3] Zie mijn tweedelige artikel ‘De Dao als Logos in een Chinese vertaling van het Nieuwe Testament’, te vinden onder het archief van dit blog, resp. June 2011 en July 2011.

Russian Orthodox Keys to Wallace Stevens

Russian Orthodox Keys to Wallace Stevens

by Lloyd Haft

In the Tretyakov Gallery in Moscow, there is a rather unusual icon of the Holy Trinity by an unknown painter. Unlike the more common Trinity icons which depict the three guests who visit Abraham in Genesis 18, this one is of the so-called otechestvo or ‘paternity’ type. It shows God the Father, the first Person of the Trinity, as a bearded elder sitting on a throne. Sitting on the Father’s lap is the second Person, the young Jesus. The third Person – the Holy Spirit – does not appear in human form at all, but rather as a dove, which looks to be flying forth from the belly of Jesus. (More accurately, I should say ‘through’ the belly of Jesus, since in Russian Orthodox as opposed to Western theology, the Holy Spirit does not ‘proceed from the Father and the Son,’ but only ‘from the Father.’)[1]

        For some years now, that icon has been my guide to one of the most curious poems by Wallace Stevens, and ‘proceeding from’ there, to Stevens’ poetry in general.

        The poem’s title is ‘The Dove in the Belly.’ It is from Stevens’ 1947 collection Transport to Summer, hence must have been written long before his believed-by-some, disputed-by-others deathbed conversion to Roman Catholicism.[2]

        I suppose in 1947 when Stevens’ book came out, if you had asked readers in general what a dove might symbolize, quite a few would still have immediately answered: the Holy Spirit. They were living in an age and a society still conversant with the Gospel stories of Jesus. They would have been familiar with the story of Jesus’ baptism, told in all four Gospels, in which the Spirit is present in the form of a dove.[3]

        I have no idea whether Wallace Stevens ever saw a reproduction of the Tretyakov Gallery’s icon or a similar one. In that sense, I cannot prove that Stevens was directly influenced by this particular portrayal of a ‘dove in the belly.’ I personally do find the image very curiously suggestive and ‘apposite,’ let’s just say. And if, by way of this or some other affinity, Stevens was led to allude to the Holy Spirit as this dove, it would entail crucial things for the interpretation of his other poems as well.

        Why? Because, as a 1940s reader still could have told us, traditionally the Holy Spirit is the bringer of the Gift of Tongues – that is, the power of inspired speech. At least since Milton invoked the Spirit ‘with mighty wings outspread dove-like’ at the beginning of Paradise Lost, that power has been associated with poetry in English.

        Let’s take a look at the poem. Since I worry, no doubt very excessively, about copyrights, I am not going to quote the full text. In any case, much of the text is not relevant to what I am hoping to present here. The text is all over the internet. One fairly recent link is:

http://peacefullpresence.blogspot.com/2010/03/dove-in-belly.html

The poem begins:

The whole of appearance is a toy. For this,

The dove in the belly builds his nest and coos,

Selah, tempestuous bird...

‘Selah’ means nothing in ordinary English, but in translations of the Psalms it is a very common word used, some say, to mark the conclusion of a verse, or according to others, as an admonition to consider well what has just been said. I note, but without pressing the point, that its pronunciation sounds the same as sila, the Old Church Slavonic word for ‘power,’ occurring during the Orthodox liturgy in the phrase tsarstvo i sila i slava ‘the Kingdom and the Power and the Glory,’ which is followed immediately by Ottsa i Syna i Svyatago Dukha ‘of the Father and the Son and the Holy Spirit.’

        As for ‘tempestuous,’ in addition to ‘stormy, not calm,’ I read this as ‘from, of, or pertaining to Shakespeare’s The Tempest.’ One of the main characters in The Tempest is Ariel, referred to as ‘an airy spirit’ or a ‘bird.’ In his recently republished piece ‘The Shakespearian Superman,’ G. Wilson Knight discusses the ‘spiritual powers’ of Ariel, whom he calls ‘a personification of poetry itself.’[4] ‘Ariel’ was also a name which Stevens occasionally applied to himself. Helen Vendler, writing in her Words Chosen Out of Desire, details the appropriateness of Stevens in his old age calling himself Ariel, whom she calls ‘the airy spirit trapped in an earthly prison.’[5]

Now let us look at another icon. There is a type of Christ icon called the ‘Pantocrator.’ This means literally ‘Ruler of All,’ but Wikipedia suggests also the less literal ‘Sustainer of the World.’ On this type, we often see a halo surrounding the head of Christ. In the halo, there are liable to be Greek letters appearing above and on both sides of the face:[6]

Together these letters spell the Greek term ho ōn, meaning ‘the one who is.’ In the early Greek Old Testament translation called the Septuagint, which has always had great authority in the Eastern Orthodox world, in Exodus 3:13-14 ho ōn is what God answers out of the burning bush when Moses asks him what his name is. I believe ho ōn is also the source of the name ‘Hoon,’ which appears in two well-known poems by Stevens and has been the object of much puzzlement and conjecture. Scholars have called ‘Hoon’ everything from a childish make-believe word to a variant on a Sufi chant. But if ‘Hoon’ is simply...God, a number of things fall surprisingly into place.

        In the early poem ‘Tea at the Palaz of Hoon,’ the name ‘Hoon’ appears explicitly only in the title, but the speaking subject or ‘I’ refers to his own beard being sprinkled with ‘ointment’ and there being ‘hymns’ buzzing beside his ears. He also says

...and what I saw

Or heard or felt came not but from myself...

In other words, he is literally ‘the anointed one’ (in Greek, Christos), the second Person of the Trinity, about whom John 1:3 says: ‘All things were made by him.’[7]

        In the poem ‘Sad Strains of a Gay Waltz,’ published in Stevens’ 1936 volume Ideas of Order, Hoon appears in the text itself. He is:

...that mountain-minded Hoon,

For whom desire was never that of the waltz,

Who found all form and order in solitude...

Now...his forms have vanished...

...The epic of disbelief

Blares oftener and soon, will soon be constant.

As I read it, this again suggests ho ōn, the Old Testament God whose commandments were brought down from a ‘mountain,’ who would presumably have disapproved of the sensual frivolity of ‘the waltz,’ and who in the course of the twentieth century was less and less believed in.

        Now back to ‘The Dove in the Belly.’ In that poem toward the end, the speaker addresses the dove as salut, the French word for ‘salvation,’ and closes with

Deep dove, placate you in your hiddenness.

This is an unusual phrase, to put it mildly, but I take it to be saying: creative Spirit that is within, though you tend to be ‘tempestuous,’ please stay calm enough not to fly out and away, please stay in our ‘belly.’

        Why do I say ‘our’ belly, where a moment ago I suggested it was Christ’s? Because after the Resurrection and Ascension, according to the Epistles of Paul, the believers – we – collectively constitute the ‘Body of Christ.’[8] It is a corporate ‘body’ of wider scope than the physical body of any of the individuals who make it up.

        In that wider, collective quality it corresponds to the larger-than-individual group mind or imagination or stratum of psychic potential which plays an absolutely decisive role in Stevens’ poetry. Stevens calls this, among other things, ‘the major man’ of cantos 8 through 10 of the first section of his long poem Notes Toward a Supreme Fiction. Referring to canto 8 in a letter, he explains: ‘...there is an extension of man...a possibly more than human human, a composite human.’[9] He is recorded as having said in conversation that ‘the major man’ is the ‘nearest thing to God there is.’[10] One of its most succinct statements is in his poem ‘A Child Asleep in its Own Life,’ where we read that among all the old men, there is

...one, unnamed, that broods

On all the rest...

and that all those others ‘are nothing, except in the universe/ Of that single mind.’ Here again, there is a closely relevant passage in the Epistles: the so-called ‘cosmic’ Christ of Colossians 1:15-20. One modern translation reads: ‘...in him all created things took their being...They were all created through him and in him...and in him all subsist.’[11]

But if all this traditional Christian symbolism is so germane to Stevens’ poetry and contributes so much toward understanding it – why is it ignored or played down in so much of the ‘serious’ literature about Stevens? I think the answer is obvious. ‘Serious’ writers on Stevens are mostly professional intellectuals who would find it embarrassingly undignified for such a sophisticated modern poet as Stevens to have been occupied with anything so lowbrow as traditional religion. Better that ‘Hoon’ should be a nonsense syllable than just plain God.[12]

        Stevens himself was probably not eager to rush these associations into the foreground. Though he answered questions about his poetry, he could be secretive about his ways. In one of his letters, he admitted he never read other people’s poetry because he might ‘pick up something unconsciously’ and did not want to make things easy for readers who were ‘listening for echoes.’[13] In a gloss he gave in another letter on ‘Tea at the Palaz of Hoon,’ he did not directly mention ho ōn.[14] I do not believe this means he was not aware of it. On the contrary, the very phrasing of the gloss suggests that he was! Evasively, he calls Hoon ‘the son of old man Hoon’ – and who else is Jesus Christ, theologically speaking, than the ‘son’ of the one who called himself ho ōn?

        In any case, we should not need to assume that Stevens’ inspiration was either secular-literary or religious, but not both. As he wrote in a journal entry when he was 22 years old: ‘The priest in me worshipped one God at one shrine; the poet another God in another shrine.’[15] Perhaps (and this is what I think) Stevens cherished the dove-like Spirit, Hoon, and ‘the son of old man Hoon’ as objects of reverent attention, and carried on a fervent personal (not just poetic) dialogue with them, but without being, at least till the very end, committed to them in a creedal sense.

        As I have said, I am not prepared to assert that Stevens must definitely have seen and been influenced by Orthodox icons. There are other channels by which he could have had knowledge of these connections, especially of the name and nature of ho ōn. I am sure there must be countless books on theology, Biblical history, and ontology which quote that term in the original Greek. Perhaps it is appropriate to say it was the world of icons and Russian liturgy that awakened me personally to these features, which then seemed almost to leap out of the pages of Stevens’ poetry.

        One must, I know, beware of indulging all-too-private associations. Yet in a fastidious poetry like that of Stevens, we must always be alert for meaning, however recondite, in the least jot and tittle on the printed page – and who shall say where the ‘legitimate’ limits lie? In view of the possible ‘cosmic Christ’ allusion which I have already mentioned, what if we re-examined ‘The Dove in the Belly’ and perceived that in the very first line, ‘The whole of appearance is a toy,’ the word ‘toy’ sounds the same as the Church Slavonic toy, that being one of the words used in the Bible for ‘He,’ i.e. God? What if we then went on, a few lines later, to read

...how is it that

The rivers shine and hold their mirrors up,

Like excellence collecting excellence?

...and then, struck by the repetition of ‘excellence,’ remarked that on many icons the letters XC, an abbreviation of the Slavic spelling of ‘Christos,’ appear in the vicinity of Christ’s head? If we then concluded that ‘the whole of appearance’ constituted a ‘He,’ and that in contemplating His own creation he was merely confirming that it was all ‘created through him and in him’...would some or all of this be ‘legitimate’?

        Alternatively, if we wanted to tone this conjecture down to something similar but more immediately plausible in view of Stevens’ known biography, we could read this ‘toy’ as toi in French, a language which Stevens knew very well indeed, so much so that in his Adagia he wrote ‘French and English constitute a single language.’ Compare the lines from the Lord’s Prayer in French:

car c'est à toi qu'appartiennent le règne,
la puissance et la gloire...

for Thine is the Kingdom

and the Power and the Glory...

In that case, we could paraphrase slightly:

The whole of appearance is a You. For this,

the Spirit builds a nest and coos...

        If all this is nonsense or ‘madness,’ then at least for me personally it is of the kind that, as Stevens writes in the third canto of Notes Toward a Supreme Fiction, ‘pierces us with strange relation.’

---

[1] See image hereunder. I believe it to be in the public domain; see

http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Otechestvo_ikona_Novgorod.jpg

[2] On this, see relevant material in Peter Brazeau’s Parts of a World: Wallace Stevens Remembered, San Francisco: North Point Press, 1985. See also the last section of http://en.wikipedia.org/wiki/Talk%3AWallace_Stevens.

[3] Matthew 3:16, Mark 1:9-11, Luke 3:21-22, John 1:29-34.

[4] Quoted in The Tempest, Edited and with an Introduction by Harold Bloom, Infobase Publishing, 2008, p. 151.

[5] University of Tennessee Press, 1984, p. 37.

[6] It is my understanding that this image is in the public domain. See

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Christ,_the_Pantocrator.jpg

[7] See also Colossians 1:16, ‘all things were created by him, and for him...’

[8] There are various relevant passages. See the twelfth chapter of I Corinthians; also Ephesians 5:30-32.

[9] Letters of Wallace Stevens, selected and edited by Holly Stevens, New York: Knopf 1981, p. 434.

[10] Recalled by Bernard Heringman; quoted by Peter Brazeau in Brazeau, ‘A Trip in a Balloon: A Sketch of Stevens’ Later Years in New York,’ in Wallace Stevens: A Celebration, edited by Frank Doggett and Robert Buttel, Princeton University Press 1980, p. 124.

[11] From the Knox translation, 1945/1960.

[12] One writer, Joseph Carroll, who does say that for Stevens ‘the poet’s individual fictions derive from...the world-creating mind of God,’ is not even mentioned in the suspiciously selective bibliography of Eleanor Cook’s A Reader’s Guide to Wallace Stevens (Princeton University Press, 2007). I have not been able to consult Carroll’s work but quote it from the discussion in Janet McCann’s Wallace Stevens Revisited: The Celestial Possible, New York: Twayne 1995, p. 116. McCann, who believes in Stevens’ conversion to Catholicism, is also not listed by Cook.

[13] Letters, p. 575.

[14] Quoted on p. 92 of Leonora Woodman’s valuable study of occult, hermetic and alchemical symbolism in Stevens: Stanza My Stone: Wallace Stevens and the Hermetic Tradition, West Lafayette: Purdue University Press, 1983. See also Letters, p. 871. The tantalizing thing is that this letter is a response to a letter from Norman Holmes Pearson, which is not reprinted in context. Stevens says Pearson was ‘right in saying that Hoon is Hoon although it could be that he is the son of old man Hoon.’ It is not possible to reconstruct from this what Holmes himself meant by ‘Hoon is Hoon.’

[15] Quoted from p. 929 of Wallace Stevens: Collected Poetry & Prose, The Library of America, 1997.

Inleiding bij gedichten: Nieuwe Testament

‘Jezus Christus is gisteren en heden dezelfde en tot in eeuwigheid’ – zo lezen wij in hoofdstuk 13, vers 8 van de lang aan Paulus toegeschreven Brief aan de Hebreeën. Toch was de Christusbeleving van Paulus zelf allesbehalve ‘dezelfde tot in eeuwigheid’. Als orthodoxe Jood, behorende tot de rechtzinnige groepering der Farizeeërs, was hij oorspronkelijk juist fel tegen alles wat naar het pas opkomende christendom zweemde. In het Boek der Handelingen (hoofdstukken 7-9) lezen wij hoe hij vooraan liep bij het vervolgen van christenen. Dit alles veranderde op slag toen hij (volgens Handelingen 9:3 e.v.) op de weg naar Damascus werd overvallen door de ervaring van een ‘licht’ en een manende stem, die van Christus zouden zijn. Hij liet zich dopen, ging zelf prediken, en werd uiteindelijk ‘de Apostel’ wiens brieven voor de christelijke religie minstens even bepalend zijn geweest als de woorden en daden van Jezus zelf, zoals deze in de vier Evangeliën hun traditionele vormgeving hebben gevonden.

Volgens de Brief aan de Hebreeën (5:8-10) kende ook het leven van Jezus een ontwikkelingsproces: ‘zo heeft Hij, hoewel Hij de Zoon was, de gehoorzaamheid geleerd uit hetgeen Hij heeft geleden.’ Pas ‘toen Hij het einde had bereikt, is Hij voor allen die Hem gehoorzamen, een oorzaak van eeuwig heil geworden, door God aangesproken als hogepriester [...].’

        Paulus heeft Jezus nooit ‘in de dagen van zijn vlees’ meegemaakt. Daarna wel, niet alleen als een innerlijke realiteit (‘niet meer mijn ik, maar Christus leeft in mij’ – Galaten 2:20) maar ook in de realiteit van de gemeente. Juist van dit laatste aspect – de gemeenschapsband – maakte hij zich een uitgesproken lichamelijke voorstelling, die in sommige vertalingen regelrecht ‘vleselijk’ overkomt. In verscheidene passages noemt hij de gemeenschap ‘het lichaam van Christus,’ waarvan de individuele christenen ‘leden’ zijn – in Efeziërs 5:28-33 volgens de Statenvertaling zelfs ‘leden Zijns lichaams, van Zijn vlees en van Zijne beenderen.’ De woorden ‘en die twee zullen tot één vlees zijn,’ die in Genesis 2:24 op de verbintenis van echtgenoten sloegen, haalt hij in Efeziërs 5:31-32 aan met de uitleg dat dit ‘grote geheimenis’ volgens hem van toepassing is op de relatie tussen Christus en de gemeente.

        Hiermee heeft Paulus een andere definitie van Christus’ ‘lichaam’ gehanteerd dan wat tijdens het leven van Jezus gebruikelijk was geweest. Maar de nieuwe, corporate-definite liet zich zeer wel rijmen met verschillende uitspraken die Jezus volgens de Evangeliën over zichzelf had gedaan. Wij kunnen denken aan Matteüs 18:20, ‘want waar twee of drie vergaderd zijn in mijn naam, daar ben Ik in hun midden,’ of aan Johannes 17:20-23, waarin Jezus tot God de Vader bidt ‘opdat zij allen één zijn [...]’ en ‘[...] dat ook zij in Ons zijn.’ Of aan de zinsnede tijdens het Laatste Avondmaal (waarin velen door de eeuwen heen de ‘instelling’ van de Heilige Communie hebben gezien) waarmee Jezus het gebroken brood dat voor zijn volgelingen bestemd is, zijn eigen ‘lichaam’ noemt.

        Volgens Paulus vindt ook in het nieuwe gemeenschapslichaam van Christus groei, dus verandering plaats. Volgens Kolossenzen 2:19 is Christus het hoofd, ‘waaruit het gehele lichaam, door pezen en banden ondersteund en samengehouden, zijn goddelijke wasdom ontvangt.’ Naar Efeziërs 4:16 is er een ‘groei des lichaams, om zichzelf op te bouwen in liefde.’

        Wat Paulus blijkbaar niet doet, is een ononderbroken samenhang zien, een naadloze overgang, tussen het individuele lichaam van ‘vlees’ dat Jezus tijdens zijn aardse leven had, en het gemeenschapslichaam waarin Paulus de na- of doorwerking van Christus beleefde. Hij leest de belevenissen van Jezus op aarde nog als ervaringen van een individu, niet als gemeenschappelijke herinneringen van het ‘gemeenschapslichaam’. Was dat laatste wel het geval, dan zou het althans in principe mogelijk moeten zijn voor elk van de ‘leden’ van Christus’ ‘lichaam,’ om in wat Jezus op aarde beleefd had, het wordingsproces te herkennen van zijn of haar eigen groei of ‘wasdom’.

        Maar stel dat wij het Nieuwe Testament wél zo lazen! Dan zou ons ‘delen in zijn lijden’ (Romeinen 8:17) iets zijn waar wij altijd al mee bezig waren zonder het te weten. Dan zouden we ‘Wij hebben de zin van Christus’ (1 Korintiërs 2:16) op een radicaal concrete manier kunnen lezen, die verwoord lijkt te zijn in de twintigste-eeuwse Engelse vertaling van James Moffatt: ‘our thoughts are Christ’s thoughts.’ Dan zou er sprake zijn van gelijkvormigheid of gemeenschappelijkheid tussen ons innerlijk leven en dat van Jezus, zelfs op het niveau van individuele gedachten en dus wie weet ook van herinneringen. Zou dit één wijze van vervulling zijn van het gebed dat Jezus in Johannes 17 uitspreekt: ‘[...] opdat zij één zijn, gelijk Wij één zijn, Ik in hen en Gij in mij [...]’?

        Uit dit vermoeden is mijn bewerking of ‘beluistering’ ontstaan. Zij is niet bedoeld als vervanging van de bestaande vertalingen; wel als een poging om een aantal mogelijkheden uit te spreken die het Nieuwe Testament ons aanreikt maar waar wij meestal niet aan denken omdat het geïnstitutionaliseerde geloof ons tezeer ‘Christus’ heeft leren beschouwen als iets of iemand buiten onszelf, terwijl het eigentijdse, eerder nihilistische dan humanistische ongeloof ons maar wat makkelijk verzekert dat ‘God’ uit onszelf afkomstig of ‘binnen ons’ is, zonder ons daarbij te kunnen vertellen waar de grenzen liggen van wat ‘wij’ dan zijn.

        Wellicht biedt de vaak versmade heilige Paulus toch uitkomst, met zijn opvatting van een groeiend, gemeenschappelijk ‘lichaam’ waar én God (in de persoon van Christus) én wijzelf een rol in spelen, en dat zelfs de niet-menselijke natuur, zo niet de hele schepping insluit. (Zie ook Kolossenzen 1:17, ‘alle dingen hebben hun bestaan in hem’).

...

...

In mijn bewerking komt de naam ‘Jezus niet expliciet voor – hij wordt vervangen door ‘wie wij worden’ of ‘wie wij zijn.’ Soms ook door ‘de verlangde,’ want volgens het Nieuwe Testament was Jezus zowel Gods ‘Zoon, de geliefde, in wien Ik mijn welbehagen heb’ (Matteüs 3:17 als ook de lang verbeide Messias in wie de ‘generaties’ hun hoop hadden gesteld. Hij werd door zowel God als de mens verlangd. Velen van ons, hopelijk de meesten, hebben de ervaring gekend door een mens verlangd te zijn – door een ouder, een vriend of vriendin, een geliefde. Wij hebben, mede door een traditie die ons ‘niet tot enig goeds bekwaam’ verklaarde, meer moeite met de gedachte dat wij ook door God volop verlangd, gewild zouden zijn. Toch is het mijn overtuiging dat ook dit tot de erfenis (en de ervaring) behoort van ‘wie wij worden.’

        Ik beschouw het niet als heiligschennis om de overgeleverde Schrift te benaderen als een geliefd maar weerbarstig erfstuk, waarin wij ons met moeite moeten leren vinden. En ik begrijp volkomen de woorden van Moffatt uit het voorwoord bij de herziene uitgave van zijn vertaling: ‘ik hoop dat de vertaling in handen komt van sommigen die hun religieuze belangstelling voor de betekenis van het Nieuwe Testament weten op te frissen door het af en toe in enige niet-erkende [...] of vreemdtalige versie te lezen.’

[iets ingekort; verschenen in Liter 35, december 2004, pp. 6-8]

Nieuw Verbond: Zes Epistellezingen

...

door de Wet, vol verboden

in de vorm van menselijke verordeningen,

buiten werking te stellen,

om de twee met inzet van zichzelf

te herscheppen tot één nieuwe mens

...

- Efezieërs 2: 15, Naardense Bijbel

[Kolossenzen 1: 24-27 en 1: 14-19]

Wij lijden om een wordende,

om in ons vlees het lichaam te vatten

waar gerucht in gloedt:

dat wie wij worden

hier en in ons wordt:

gloed van de geboorte

waar alle wond in opgaat:

want wie wij worden is het

die aan de dood ontstorven

in vreugde overaardt.

[2 Korintiërs 12:9]

Wie wij worden is het

die zegt in mij: ‘Jij bent

in overvloed bij mij.

Van ons is nu de afgrond

waar licht in zal blijken’. –

Want waar ik ook wijk,

ik kom in een licht uit

dat onderkomen blijkt

voor wie wij worden.

[Efeziërs 4: 7-13]

In ieder van ons

is volte vrijgegeven:

vol van wie wij worden,

van wie is geschreven: ‘Verrezen;

omvangt die gevangenen waren,

omklemt die waren beklemd’ –

want wat is verrezen anders

dan onder en mede geweest?

rakend tot aan volte,

tot lichaam dat wij worden

waarin wij staan volledig,

kenners van ons kindschap

in liefde, tot heel ons lichaam samen is

en wij liefdes leden.

[1 Korintiërs 13:12]

Wij spiegelen ons aan duister,

noemen het Nu,

zeggen nog niet de naam,

kennen geen naam voor een later,

wijder gelaat: Wij,

wij dat wij zullen bekennen

waar wij in alle leden zijn gekend.

[Filippenzen 3: 10-12]

Moge ik mij weten

in opgaan begrepen,

lid in ons wijdere lijden:

dat ik voortkom

uit wie wij worden,

deelheb aan een dood

die samenbrengt. Want worden

brengt samen uit een dood;

wij raken de wij in alles wat ons raakt.

[Kolossenzen 2: 9-12, 14]

In wie wij worden

vindt de volte van de levende

haar wonen en haar worden

waarin ook jij

tot leven komt volledig:

boven begin,

buiten benoem,

niet door het vlees te verlaten

maar in óndergaan

dat opgaan is:

uitgewist elk mensenwoord

dat ons verbood.

[verschenen in Liter 16 (maart 2001), pp. 13-18]